Landgebruik: landbouw en bodem

Wanneer een grondeigenaar kiest voor een zonneveld, dan heeft dit impact op de omgeving. Het landgebruik verandert. Zeker als veel meer grondeigenaren in hetzelfde gebied dezelfde keuze maken. Een verschuiving kan plaatsvinden van traditionele landbouw naar de productie van zonne-energie.

 

Verder hebben zonnevelden invloed op de kwaliteit van de bodem. Afhankelijk van de huidige bodemkwaliteit, kan dit een verslechtering of een verbetering zijn.

 

De gemeente vindt het agrarische karakter en de kwaliteit van de bodem in Stichtse Vecht van groot belang. Ook is voldoende landbouwgrond nodig om de landelijke doelen voor duurzame landbouw te behalen.

Hieronder leest u eerst een samenvatting van de regels. Daaronder vindt u achtergrondinformatie.

Regels ter bescherming van landgebruik en bodem

De gemeente kiest voor:

  1. Plafond: maximale omvang van alle zonnevelden opgeteld
  2. Wellicht op een later moment: ook een maximale omvang van 1 zonneveld,  maximale omvang van zonnevelden per deelgebied
  3. Voorkeur voor zon op daken, zon op laagwaardige gronden en voorkeur voor dubbel landgebruik van agrarische gronden als de business case dit toestaat (voorbeelden van zonnepanelen, agrarisch en/of recreatief gebruik staan onderaan de pagina en bij opstelling)
  4. Verplichte gesprekken met andere agrariërs om te bezien of via kavelruil het zonneveld op laagwaardiger grond/locatie gerealiseerd kan worden. Ook andere mogelijkheden moeten worden overwogen ter voorkoming van verstoring van het zonneveld op de (toekomstige) bedrijfsvoering van andere agrariërs en overige nabije bedrijven.
  5. Opstelling van panelen is dusdanig dat de bodemkwaliteit voldoende blijft voor eventueel toekomstig agrarisch gebruik
  6. Nulmeting van de bodemkwaliteit en afspraken over deze kwaliteit in de toekomst
  7. Afspraken over waterhuishouding
  8. Er zijn geen panelen toegestaan waaruit zware metalen kunnen lekken.
  9. Voorkeur voor behoud van agrarische bestemming waar je op terugvalt na einde exploitatie zonneveld.

Er zijn ook voordelen voor de woonomgeving

Dat het landgebruik verandert, hoeft niet altijd een nadeel te zijn. Een zonneveld heeft weinig onderhoud nodig. Vergeleken met intensief agrarisch gebruik kan er bij een zonneveld minder stank zijn (mest uitrijden) en minder verkeer op landwegen.

Kwaliteit van grasland en bodem

Er is nog veel onbekend. De eerste ervaringen worden nu opgedaan in Nederland. Er zijn meer onderzoeken nodig naar de daadwerkelijke effecten bij zonnevelden. We maken nu gebruik van inschattingen door deskundigen.

 

De zonnevelden kunnen nadelige effecten hebben op de bodem. Door afdekking van de bodem, verminderde lichtinval en veranderde neerslagverdeling kunnen het lokale microklimaat en de opbouw van organisch materiaal in het ecosysteem verslechteren. Waar neerslag geconcentreerd op de bodem terechtkomt kan uitloging van zware metalen plaatsvinden. Eisen worden daarom gesteld aan zonne-installaties die van de juiste (las)materialen gebruik maken om een metaalbelasting op de bodem te voorkomen.

 

Onbekendheid is hoeveel jaar de bodem nodig heeft om te herstellen tot landbouwgrond. Er zijn zorgen dat deze herstelperiode evenveel jaren kost als het zonneveld in gebruik was. Van belang daarbij is hoe dicht de panelen op elkaar staan, of er zonlicht op heeft geschenen, of er nog gemaaid en bemest wordt. Zo is de opstelling van belang: een gesloten (oost-west) opstelling heeft meer schade aan de bodem dan een extensievere (zuid) opstelling.

 

Vanuit bodem gezien zou de aanleg van zonnevelden op hoogwaardige gronden zo veel mogelijk vermeden moeten worden. Er is daarom een sterke voorkeur voor zon op daken en op gronden met een lagere (agrarische) waarde.

Ook positieve effecten denkbaar op de bodem

Goed beheer kan helpen om de negatieven effecten te verminderen. Bijvoorbeeld mulchen en geen toxische middelen gebruiken zoals herbiciden. Denk ook aan een combinatie met andere functies, zoals een extensieve vorm van beweiding, het telen van schaduwminnende gewassen, het plaatsen van bijenkasten, of het aanleggen van groenstroken als bufferzone en schuilplek voor fauna. (Zie ook natuur).

Voorwaarden ter bescherming van de bodem

Indien er een zonnepark op landbouwgrond wordt geplaatst, is het noodzakelijk rekening te houden met de hoogte en de opstelling. Op goede kwaliteit grond is er een duidelijke voorkeur voor een zonneveld in zuid opstelling boven één in oost-west opstelling. Verder is er een voorkeur voor meervoudig ruimtegebruik.

 

Bij de aanleg van een zonneveld worden graafwerkzaamheden t.b.v. ondergrondse kabels en de stalen palen uitgevoerd. Indien er geen recente bodemonderzoeken beschikbaar zijn is een nieuw verkennend bodemonderzoek noodzakelijk voorafgaand, gedurende de exploitatie en na afloop.

 

Een nulsituatie moet worden vastgesteld vanwege eventuele risico’s op uitloging en op andere wijze lekken van zware metalen vanuit de constructie van het zonneveld. Dit is noodzakelijk om na beëindiging van het zonneveld te kunnen toetsen of aangetroffen verontreinigingen van de bedrijfsactiviteiten afkomstig zijn.

Opslag CO2 door graslanden

Een veelvoorkomende opmerking is dat zonnepanelen op gras juist voor meer CO2 in de lucht zorgen in plaats van een CO2 afname.  In grasland ligt CO2 vastgelegd. Een deel komt vrij in de nachtelijke uren of door weidegang. Dezelfde hoeveelheid CO2 wordt weer opgenomen. Er is sprake van een evenwicht over het jaar heen. Als door plaatsing van een zonneveld alle CO2 uit de bodem vrijkomt (dit is niet de verwachting) dan is dit eenmalig. De groene stroom vanuit het zonneveld compenseert dit ieder jaar ruimschoots. Daarbij is het wel een randvoorwaarde dat er voldoende afstand tussen de panelen is, voor water én licht, en correct beheer wordt toegepast zodat er geen verdere afbraakprocessen in de bodem plaatsvinden.

Ruimte nodig voor verduurzaming van de landbouw

In Stichtse Vecht zijn veel melkveebedrijven. Zij staan voor een enorme opgave vanwege de nieuwe Landbouwvisie (zowel landelijk als provinciaal): grondgebondenheid en kringlooplandbouw. Om dit te realiseren is er voldoende landbouwgrond nodig. Zonnevelden (midden) in een agrarisch gebied kan verstorend werken voor een gezonde bedrijfsvoering van andere agrariërs.

 

Verder speelt in ook de lange termijn houdbaarheid van agrarische activiteiten in het Veenweide gebied. Hiervoor wordt een Visie Vitaal Platteland opgesteld. Zonnevelden zouden mogelijk een rol kunnen spelen in de toekomst, als aan de andere bezwaren tegemoet wordt gekomen (zie gebiedspagina ‘Veenweidegebied West‘)

Impact op water

De visie van beide waterschappen HDSR en AGV worden hier weergegeven.

Meervoudig landgebruik heeft de voorkeur

Combinatie van zonnepanelen met andere ruimtelijke functies kan de maatschappelijke acceptatie verhogen maar ook de business case verbeteren. Denk hierbij aan zonnepanelen gecombineerd met:

  • grasweide of vrije uitloop voor kippen of andere landbouwdieren
  • waterberging, helofytenfilters of bassins met drijvende zonnepanelen
  • hellingen van dijken langs sporen en rivieren
  • geluidschermen langs wegen
  • overkapping bij parkeerterreinen
  • tijdelijk braakliggende grond (liefst voor 15 jaar beschikbaar voor zonneveld)
  • (midden)berm, rotondes, lussen bij doorgaande wegen

Van belang is welke kwaliteit de grond onder en tussen de rijen zonnepanelen heeft.

Innovaties

Deze nieuwe sector blijft innoveren. De foto toont een toepassing van onderzoeksinstellingen in Duitsland (klik aan voor uitvergroting). Akkerbouw wordt gecombineerd met een zonneveld. Inpassing vergt extra zorgvuldigheid. De hoogte van de installatie is een nadeel, vooral in open landschap, minder tussen boomgaarden. Voordeel is dat de installatie zeer open is en veel doorkijk biedt.